Lưu ý về nội dung tiết lộ: Bài viết nói đến cha mẹ Chihiro, việc Haku bị thương và chuyến tàu ở phần sau của phim.
Khi bước vào thế giới linh hồn, giọng Chihiro không nghe như giọng của một người biết rõ mình đang làm gì. Đó là một phần thú vị khi dõi theo cô: sự điềm tĩnh vẫn còn chỗ để hình thành.
Nhưng công việc đằng sau giọng nói ấy rất dễ bị bỏ qua. Một cuộc phỏng vấn bằng tiếng Nhật với Rumi Hiiragi, người lồng tiếng cho Chihiro trong phim gốc, mở ra cách tìm hiểu công việc đó. Phần đọc thử do một nhà xuất bản Nhật cung cấp bổ sung góc nhìn khác, từ tiểu thuyết gia Tomihiko Morimi.
Những chi tiết cụ thể giúp ta nghe rõ hơn nỗ lực của Chihiro; một cách đọc được ghi rõ là của ai khiến hành trình của cô đáng được nghĩ lại. Lời kể của Hiiragi là hồi ức được công bố năm 2023, không phải bản chép lời một buổi thu âm. Cách đọc của Morimi là diễn giải, không phải tuyên bố về ý định của Miyazaki.
Buổi thử vai bắt đầu với sự bối rối, chưa phải một hình dung đầy đủ về Chihiro
Hiiragi nhớ rằng mình đã gửi một bản ghi âm bằng băng cassette mà không qua phỏng vấn. Cô biết rất ít về câu chuyện, nên dựa vào những lời thoại được giao thay vì hiểu biết chi tiết về bộ phim. 1
Đó là một điểm khởi đầu hé lộ nhiều điều về nữ chính này. Theo lời Hiiragi, buổi thử vai không phải màn thể hiện tất cả những gì Chihiro rồi sẽ trở thành. Nó bắt đầu bằng phản ứng của một đứa trẻ bất an.
Ta không nên biến sự trùng hợp ấy thành một giả thuyết về tuyển diễn viên. Cuộc phỏng vấn không xác định vì sao Miyazaki chọn cô. Dù vậy, nó đem lại một cách hữu ích để tiếp cận phần diễn: hãy nghe một người phản ứng trước khi có thể giải thích chuyện gì đang xảy ra.
Giọng nói đến từ sự vụng về, phản ứng và một lý do để giúp đỡ
Hiiragi nói sự vụng về của Chihiro khiến cô nhớ đến chính mình, giúp cô diễn tự nhiên. Kịch bản còn có những đoạn đầy dấu câu mà cô phải chuyển thành âm thanh. Với một cú ngã, cô tưởng tượng phản ứng của chính mình. 23
Cô còn nhớ một trở ngại khác: cô không biết engacho, nên Miyazaki giải thích cách nói và động tác ấy. Đó là trải nghiệm của một người diễn, không phải bằng chứng cho thấy mọi trẻ em Nhật đều không biết nó. Cuộc phỏng vấn không xác lập lịch sử của cách nói này. 2
Và theo ký ức của cô, chỉ dẫn của đạo diễn rất thực tế: Chihiro đang cố gắng giúp cha mẹ mình và Haku. Lời kể ấy cho nỗ lực một mục đích. Nó không chứng minh Chihiro được xây dựng dựa trên Hiiragi, cũng không cung cấp mật mã bí mật cho kịch bản. 2
Gộp lại, những chi tiết này khiến phần diễn đáng được nghe kỹ: âm thanh trước một câu hoàn chỉnh, khó khăn khi gặp một từ xa lạ, sự cấp thiết của mong muốn giúp đỡ. Đó là gợi ý để lắng nghe, không phải thêm các dữ kiện về quá trình làm phim.
Giọng ở phần sau được thu lại để nghe tự tin hơn
Chi tiết nổi bật nhất xuất hiện gần cuối cuộc phỏng vấn. Hiiragi nhớ rằng mình quay lại khoảng một tháng trước khi phim ra mắt để thu lại đoạn từ khi Chihiro giúp Haku bị thương cho đến kết thúc. Cô kể Miyazaki muốn giọng ở phần sau tự tin hơn để truyền tải sự trưởng thành của Chihiro. 3
Không nên giản lược mô tả tiếng Nhật thành “giọng trầm hơn”. Sự tự tin không đồng nghĩa với cao độ, và lời kể này không nói rằng toàn bộ bộ phim được thu âm lại.
Khi xem lại, đây là một câu hỏi đáng nghe để tìm lời đáp: giọng Chihiro thế nào khi cô cố hành động, so với lúc ban đầu cô cố hiểu? Không cần coi mọi khác biệt là một chỉ dẫn đạo diễn đã được ghi nhận. Lời kể về lần thu lại chỉ đơn giản cho ta lý do để chú ý hơn đến giọng nói.
Một tiểu thuyết gia Nhật đọc chuyến tàu như hành trình thứ hai
Trong phần mở đầu có minh họa của Ghibli’s Textbook 12: Spirited Away, Morimi trình bày Chihiro như người trải qua hai hành trình. Đầu tiên, cô bước vào thế giới nhà tắm; sau đó cô đi tiếp bằng tàu, sau khi đã thiết lập một thực tại mới ở đó. 4
Đây là cách đọc của một tiểu thuyết gia, không phải dữ kiện về quá trình sản xuất. Giá trị của nó nằm ở sự thay đổi góc nhìn mà nó gợi ra. Thay vì chỉ coi chuyến tàu là một khoảng lặng hơn, hãy nghĩ xem rời một nơi sau khi đã học được cách tồn tại trong đó có nghĩa gì.
Không cần đồng ý với Morimi để thấy câu hỏi hữu ích. Một diễn giải tốt cho ta điều gì đó để đối chiếu với tác phẩm, thay vì yêu cầu ta chấp nhận một đáp án bị giấu kín.
Chihiro có thể sợ hãi, vụng về và quyết tâm mà những phẩm chất ấy không triệt tiêu nhau. Các nguồn này gợi cách lắng nghe và những câu hỏi để mang theo vào lần xem khác.
Lần xem tới, hãy lắng nghe trước khi tìm một bí mật. Có nhiều điều để nhận ra trong cách cô vượt qua khoảnh khắc tiếp theo.
Nguồn
1 Nana Naka, phỏng vấn Rumi Hiiragi, Bunshun Online, ngày 6 tháng 1 năm 2023, trang 1: https://bunshun.jp/articles/-/59910
2 Cùng cuộc phỏng vấn, trang 3, các câu trả lời về kịch bản, lời chỉ dẫn của đạo diễn và engacho: https://bunshun.jp/articles/-/59910?page=3
3 Cùng cuộc phỏng vấn, trang 4, các câu trả lời về diễn xuất và thu âm lại: https://bunshun.jp/articles/-/59910?page=4
4 Ghibli’s Textbook 12: Spirited Away, các biên tập viên Studio Ghibli và Bunshun Bunko, 2016, ISBN 9784168120114. Phần đọc thử chính thức của nhà xuất bản, mục mở đầu của Tomihiko Morimi; hình 2 và 9 trong phần đọc thử, không thấy số trang in trên sách: https://books.bunshun.jp/list/browsing/9784168120114