Were ya na ị nọ n’ihu kọmputa ụlọ n’afọ ndị 1990, ị na-achọkwa azịza otu ajụjụ dị mfe e nyere gị n’ụlọ akwụkwọ. Ị mepere akwụkwọ nkọwa ihe ọmụma ka ị gụọ banyere ugwu mgbawa. Otu isiokwu metụtara nke ahụ duru gị gaa na maapụ; maapụ ahụ mere ka i chee banyere ebe ọzọ, bọtịnụ ụda ewepụta ihe kwesịrị ka i gee ntị. Ajụjụ butere gị ebe a apụbeghị, ma ọ bụghịzi naanị ihe mere ị ka ji na-apị.
Nke a bụ njem e chepụtara echepụta, ọ bụghị ịsị na onye ọ bụla na-echeta otu ngwanrọ ahụ. Ọ na-egosi ihe mere akwụkwọ nkọwa ihe ọmụma jikọtara ederede, onyonyo na ụda ji dị iche na nanị itinye akwụkwọ ntụaka n’ihu ihuenyo. Akwụkwọ nkọwa ihe ọmụma e biri ebi enweelarị ihe ọmụma dị nnọọ ukwuu. Diski ahụ gbanwere ụzọ e si agagharị n’ime ya—yana obere ihe ndị mmadụ nwere ike ime n’ụzọ.
Ịchọ otu ihe nwere ike ịghọ obere njem n’ime ụwa pere mpe nke nwere ihe nke ya n’ime ya.
Diski ahụ nwere ohere maka ihe karịrị ederede
Uru ya n’ichekwa data buru ibu. Computer History Museum kwuru na Grolier’s Electronic Encyclopedia pụtara n’afọ 1985, kpọọ ya ngwaahịa CD-ROM mbụ maka ihe ọmụma gbasara ọtụtụ isiokwu. Okwu nde itoolu dị n’ime ya jiri naanị akụkụ nke ohere diski ahụ. Ụlọ ngosi ihe mgbe ochie ahụ kọwara na otu CD-ROM nke oge mbụ nwere ohere megabaịt 550; nke a bụ ọnụọgụ metụtara otu oge n’akụkọ ihe mere eme, ọ bụghị ohere diski niile e mepụtara mgbe e mesịrị nwere. 1
Ihe ndị a na-egosi na ohere dị iji tinyekwuo ihe, ọ bụghị na otu ụda ma ọ bụ onyonyo na-emegharị ahụ dị n’akwụkwọ nkọwa ihe ọmụma mbụ ahụ. Ọ dị mkpa ịmata ọdịiche a. Diski nwere ike ibu ụdị mgbasa ozi dị iche iche n’agbanyeghị na ọ bụghị ngwaahịa niile na-eji ya eme otu ihe.
Nkọwa ụlọ ngosi ahụ banyere netwọkụ na weebụ kwuru na igwe ịgụ CD-ROM ndị ọnụ ahịa ha dị ala nyere aka mee ka ụdị akwụkwọ jikọtara ederede, onyonyo na ụda pụta n’ọgwụgwụ afọ ndị 1980 na mbido afọ ndị 1990. Ụfọdụ bụ akwụkwọ ntụaka nwere njikọ a na-apị n’ime ederede. 2 Ederede, foto na ihe ndị e dekọrọ nwere ike ịghọ akụkụ nke otu nchịkọta a pụrụ ịgagharị n’ime ya, kama ịbụ ihe ndị dị iche iche onye na-agụ akwụkwọ ga-achịkọta n’onwe ya.
Usoro akụkọ ụlọ ọrụ Microsoft dere na Encarta dị njikere maka ojiji na Machị 22, 1993, ma kpọsaa ya dị ka akwụkwọ nkọwa ihe ọmụma e mere maka kọmputa. 3 Nke ahụ bụ otú Microsoft si kọwaa ngwaahịa nke ya, ọ bụghị ihe akaebe sitere n’aka onye nọọrọ onwe ya na ọ bụ ụlọ ọrụ ahụ chepụtara akwụkwọ ntụaka na-eji ụdị mgbasa ozi dị iche iche. Maka onye na-agụ ya, ajụjụ bara uru doo anya karị: gịnị ka ihu njikwa ahụ ga-ekwe ka i mee n’otu isiokwu?
Ịchọ ihe agaghị abụrịrị njem kwụ ọtọ
Ahịrị akwụkwọ ntụaka n’elu shelvụ na-enye ihe ọmụma ebe a pụrụ ịhụ na imetụ aka. Ị họrọ otu mpịakọta, mepee otu isiokwu, soro ntụaka gaa n’ebe ọzọ. Ọ dịkwa mfe ịgagharị na-agụ ebe ahụ; akwụkwọ ntụaka e biri ebi echeghị ka kọmputa pụta tupu ha abụrụ ihe na-akpali mmasị.
Na diski, igbe ọchụchọ ma ọ bụ ahịrị okwu nwere njikọ na-enye ụzọ ọzọ. Ịpụ n’akụkọ banyere mmadụ gaa n’ebe, sikwa ebe ahụ gaa n’ihe mere eme agaghị achọ ka ị cheta mpịakọta nwere isiokwu ọ bụla. Njikọ ahụ n’onwe ya aghọọ ihe i nwere ike iji mee ihe.
Nkwupụta Microsoft nyere na Septemba 1996 kwadoro ma ịchọ ihe nwere ebumnobi ma ịgagharị naanị n’ihi mmasị. Ọ kọwara na mbipụta nke ọ bụla n’ime mbipụta abụọ nke akwụkwọ nkọwa ihe ọmụma Encarta 97 nwere ihe karịrị isiokwu 31,000. Mbipụta Deluxe jiri diski abụọ, ma tinye otu ederede ahụ a pụrụ ịchọ na ha abụọ iji belata ịgbanwe diski; a haziri ihe onyonyo na ụda dịka isiokwu na ihe a ga-eme. 4
Mkpebi ahụ na-eme ka echiche dị n’azụ nhazi ahụ doo anya. Ịnwekwu ihe anaghị eme ka njem ka mma ozugbo, ma ọ bụrụ na a na-akwụsị ya mgbe ọ bụla a tụgharịrị ụzọ. Ikwughachi ederede ahụ jiri ụfọdụ ohere zụta ịdị na-aga n’ihu: onye na-agụ nwere ike ịga n’ihu n’ụzọ ederede n’enweghị ka mgbanwe isiokwu ọ bụla bụrụrịrị arịrịọ ka o tinye diski nke ọzọ.
Onyonyo na ụda nyere onye na-agụ ihe ọ ga-eme n’isiokwu
Otu nkwupụta ahụ nke 1996 kwuru na foto, ụda, maapụ, vidio na onyonyo na-emegharị ahụ dị n’ụdị akwụkwọ nkọwa ihe ọmụma ndị ahụ. 4 Ihe na-adọrọ mmasị abụghị naanị na ndepụta ụdị ihe dị ogologo karịa. Nke ọ bụla nyere ụzọ dị iche mmadụ ga-esi nwee mmekọrịta na isiokwu ahụ.
Chee echiche banyere ngwá egwu. Otu paragraf nwere ike ịkọwa ụda ya, foto egosikwa otú e si arụ ya. Ndekọ ụda na-agbakwunye ụzọ e si anụ ya. Ma ọ bụ chee banyere otu ebe: nkọwa e dere na maapụ na-aza ajụjụ dị iche iche, ọbụna mgbe ha abụọ dị n’akụkụ otu isiokwu.
Ndị a bụ ntụnyere iji kọwaa echiche, ọ bụghị ndepụta ihe niile dị n’otu mbipụta. Bọtịnụ anaghịkwa eme ka nkọwa ka mma ozugbo. Obere vidio nwere ike igosi ihe na-erughị foto kwụ otu ebe a họọrọ nke ọma; onyonyo na-emegharị ahụ mara mma nwere ike iwepụ uche n’ihe a chọrọ ka ọ kọwaa.
Mgbanwe na-akpali mmasị bụ na onye na-agụ nwere ihe dị iche iche ọ ga-ahọrọ ime. Gụọ, kpọọ ụda ma ọ bụ vidio, buo onyonyo ibu, soro njikọ, laghachi. N’ụzọ ahụ, akwụkwọ nkọwa ihe ọmụma nwere ike ịkpọ mmadụ òkù n’ụdị egwuregwu na-enweghị usoro inye akara, asọmpi, ma ọ bụ ịsị na ngwaahịa ọ bụla bụ egwuregwu. Ọchịchọ ịmata ihe enweela ihe ọ ga-eji rụọ ọrụ.
Nchịkọta nwere oke ka nwere ike ịdị ka ihe sara mbara
Ihe dị na diski a na-eji na-enweghị njikọ ịntanetị nwere oke. A họọrọ ha, hazie ha, zipụ ha dịka otu ngwugwu. Ịgbaso njikọ n’ime nchịkọta ahụ dị iche na ịbụ onye e zigara na saịtị ọzọ na-enweghị njikọ na ya, nke nwere nhazi dị iche na echiche ọhụrụ banyere ihe ị bịara ime.
Oke ahụ nwere ike igbochi mmadụ. Otu isiokwu enweghị ike ịma ajụjụ niile tupu a jụọ ha; diski e zigara ndị mmadụ enweghị ike ịnwe nchọpụta echi n’ime ya n’enweghị mgbanwe. Ma nchịkọta nwere oke nwekwara ike ime ka ịgagharị ahụ nwee njikọ doro anya. Ị nwere ike ichefu ajụjụ mbụ gị n’echefughị ihe ị na-enyocha.
Lekwa anya ọzọ n’ọchụchọ ugwu mgbawa ahụ e chepụtara echepụta. Maapụ na-eduga n’akụkụ ọzọ, okwu ị na-amaghị emepee isiokwu ọzọ, ndekọ wee dọta uche gị. Mmetụta ịchọpụta ihe na-esite n’ụzọ e siri gaa, ọ bụghị n’ịsị na nchịkọta ahụ nwere ihe niile.
N’ihi ya, akwụkwọ ntụaka nwere oke na weebụ mepere emepe na-enye obi ụtọ dị iche iche. Otu abụghị naanị ụdị nke ọzọ pere mpe ma dị njọ. Oke ha na-agbanwe otú ịhapụ ụzọ mbụ wee gaa n’akụkụ ọzọ si adị mmadụ.
Oke ahụ abụghị ihe ga-adịgide ruo mgbe ebighị ebi
Ịdabere na diski apụtaghị na a gaghị ejikọ ya na ịntanetị ma ọlị. Encarta 97 nyekwara njikọ weebụ na mmelite akwụkwọ afọ n’ịntanetị; nkwupụta nke 1996 kọwara ha dịka ụzọ isi mee nchọcha gafee CD-ROM. 4 Mbipụta kpọmkwem na ọrụ ya dị n’ịntanetị dị mkpa mgbe a na-akọwa ebe oke ahụ dị.
Ka ọ na-erule Ọktoba 2000, Microsoft na-akpọsa Encarta.com a gbasawanyere, nke nwere ọrụ ọchụchọ na ihe enyemaka mmụta ndị ọzọ. 5 Nke a bụ nkwupụta ngwaahịa e nyere n’otu oge gara aga, ọ bụghị ịsị na ọrụ ochie ahụ ka dị taa.
Computer History Museum kọwara na ihe dị na CD-ROM nwere njikọ n’ime ederede dabara nke ọma ibuga na weebụ. 2 Omume ịgagharị ahụ agaghị apụrịrị mgbe ngwugwu diski ahụ apụ: malite n’otu isiokwu, soro ihe metụtara ya, hụ ụdị nkọwa ọzọ, wee gaa n’akụkụ ọzọ ọzọ.
Ihe mere diski ochie ahụ ji kwesị ka e chee banyere ya abụghị naanị akụkọ na oge gara aga ka mma, ma ọ bụ akụkọ banyere igwe ndị agabigala oge. Ọ bụ ngwakọta ahụ pụrụ iche nke ohere ịchọpụta ihe na oke doro anya. Ihe zuru ezu nwere ike ịdị iji nyochaa na-enweghị ka ịpị ọzọ kpọga gị n’ịntanetị dum.
Ahịrị okwu e mere ka ọ pụta ìhè, maapụ ma ọ bụ bọtịnụ ụda nwere ike ime ka iweta azịza ghọọ ịnwale ihe. Akwụkwọ nkọwa ihe ọmụma ahụ ka nwere oke. N’ime oke ndị ahụ, ịchọ otu ihe nwere ike ịbụ ihe mere mmadụ ga-eji hụ ihe ọzọ ga-eme ma ọ pịa.