Ka gbólóhùn kan náà lẹ́ẹ̀mejì nínú ọkàn rẹ: lẹ́ẹ̀kan bí ìkéde tí ó kún fún ìgboyà, lẹ́ẹ̀kan bí ohun tí a sọ láìfẹ́. Àwọn ọ̀rọ̀ lè dúró bákan náà nígbà tí ohùn tí o foju inú gbọ́ yí padà.
Ìṣètò lẹ́tà nínú ìwé àwòrán ìtàn ń jẹ́ kí ìyàtọ̀ náà ṣeé rí. Ìwọ̀n, ìrísí, ìtẹnumọ́ àti ibi tí a fi ọ̀rọ̀ sí lè dábàá bí ó ṣe yẹ kí a gbọ́ gbólóhùn, nígbà tí ọ̀nà láàárín àwọn àpótí ọ̀rọ̀ ń ṣèrànwọ́ láti pinnu ìgbà tí a gbọ́ ọ.
Ìdí nìyẹn tí iṣẹ́ lẹ́tà fi jẹ́ apá kan nínú iṣẹ́ ọnà. Kì í ṣe ọ̀rọ̀ tí òǹkàwé kan gbọdọ̀ kọjá kí ó tó wo àwòrán.
Àpótí ọ̀rọ̀ ní iṣẹ́ tó ju gbígba ọ̀rọ̀ lọ
Àpótí ọ̀rọ̀ ń so ọ̀rọ̀ mọ́ ẹni tó ń sọ ọ́, ó fún un ní ibi nínú àpótí àwòrán, ó sì so ó pọ̀ mọ́ ìjíròrò tó yí i ká.
Ìtọ́sọ́nà Todd Klein, tó ń ṣe iṣẹ́ lẹ́tà nínú àwòrán ìtàn, tẹnu mọ́ pé kí a má bo àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ pàtàkì ara àwọn ènìyàn nínú àwòrán, kí ọ̀nà ìkàwé sì ṣeé lóye. Bí ọ̀rọ̀ kò bá wọ àyè dáadáa, ó máa ń ronú nípa gbígbé e sí ibòmíràn tàbí ṣíṣàtúnṣe rẹ̀, kì í ṣe kíkó gbogbo rẹ̀ há sínú àyè kékeré nìkan. 1
Nígbà tí àwọn yíyan wọ̀nyí bá ṣiṣẹ́ dáadáa, òǹkàwé lè má tilẹ̀ ṣàkíyèsí wọn. O mọ ẹni tó ń sọ̀rọ̀, o sì tẹ̀ lé ìdáhùn lọ́nà tí kò nira.
Ṣùgbọ́n bí ìbáṣepọ̀ náà kò bá ṣe kedere, ìjíròrò tó rọrùn lè nílò kí a kà á lẹ́ẹ̀kejì. O lè lóye gbogbo ọ̀rọ̀, síbẹ̀ kí o pàdánù ìṣàn ìjíròrò tí a pinnu.
Ìrísí ń dábàá ohùn
Ìtọ́sọ́nà Blambot ti Nate Piekos ṣàlàyé àwọn àṣà bí àpótí ọ̀rọ̀ tó ní etí mímú fún kígbe àti ìrísí tó yàtọ̀ fún ohùn tí a ń gbé jáde nípasẹ̀ ohun èlò tàbí ohùn àjèjì. Ó tún jẹ́ kó ṣe kedere pé púpọ̀ nínú wọn jẹ́ àṣà ìwé àwòrán ìtàn Amẹ́ríkà, pẹ̀lú ìyàtọ̀ láti ọwọ́ àwọn olóòtú àti àwọn àyọkúrò. 2
Àlàyé ààlà yẹn ṣe pàtàkì. Etí tó rí bí eyín kò ní ìtumọ̀ kan tí kì í yí padà nínú gbogbo ìwé àwòrán ìtàn àti èdè. Ìwé náà ń kọ́ ọ bí èdè àwòrán tirẹ̀ ṣe ń ṣiṣẹ́.
Foju inú wo àpótí ọ̀rọ̀ tó yí ká fún ìjíròrò déédéé lẹ́gbẹ̀ẹ́ èyí tó mú sí i, tí kò sì dọ́gba. Kí o tó ka ọ̀rọ̀ rárá, ìyàtọ̀ náà ti dábàá ìyípadà nínú bí a ṣe ń sọ̀rọ̀. Ọ̀rọ̀ àti àwòrán tó yí i ká ló sọ bí o ṣe lè túmọ̀ rẹ̀.
Ìrísí àwòrán náà ń pèsè ohùn sílẹ̀ láìní àlàyé bí “ó sọ ọ́ lóhùn gíga” lẹ́yìn gbogbo gbólóhùn.
Ìtẹnumọ́ lè yí gbólóhùn padà
Wo gbólóhùn tí a dá fún àpẹẹrẹ yìí: “Ìwọ gbé ìwé náà wá.” Tẹnu mọ́ “ìwọ,” ìyàlẹ́nu náà sì lè kan ẹni náà. Tẹnu mọ́ “ìwé,” ìyàtọ̀ náà sì lè kan ohun tí a gbé. Tẹnu mọ́ “gbé wá,” gbólóhùn náà sì lè dà bí ìbéèrè nípa ìṣe náà.
Àwọn ọ̀rọ̀ jẹ́ ọ̀kan náà, ṣùgbọ́n apá gbólóhùn tó ṣe pàtàkì yí padà.
Piekos sọ̀rọ̀ nípa lílo lẹ́tà tó nípọn tí ó sì tẹ̀ sí ẹ̀gbẹ́ fún ìtẹnumọ́ gẹ́gẹ́ bí àṣà tí ó wọ́pọ̀ nínú ìwé àwòrán ìtàn Amẹ́ríkà, ó sì mẹ́nuba àyọkúrò fún àwọn irú lẹ́tà àti àwọn ọ̀nà tí kò tẹ̀ lé àṣà àtijọ́. 2
Gẹ́gẹ́ bí òǹkàwé, ṣàkíyèsí bóyá ìtẹnumọ́ náà bá ìrísí ojú mu tàbí ó mú un nira sí i láti túmọ̀. Ẹni náà lè dà bí ẹni pé ó fara balẹ̀, ṣùgbọ́n ọ̀rọ̀ kan tí a tẹnu mọ́ gidigidi fi ìbínú tàbí àìgbàgbọ́ hàn.
Nítorí náà, iṣẹ́ lẹ́tà lè kópa nínú ìṣeré dípò kí ó kàn kọ ohùn tí a foju inú gbọ́ sílẹ̀.
Ibi tí a fi ọ̀rọ̀ sí tún ń ṣètò àkókò
Ìdáhùn tí a tẹ̀ lẹ́gbẹ̀ẹ́ ìbéèrè lè ní ìmọ̀lára tó yàtọ̀ sí èyí tó ń dúró nínú àpótí àwòrán tó tẹ̀ lé e. Ìyàsọ́tọ̀ ní àyè fún ojú ìwé ní ọ̀nà mìíràn láti dá ìsinmi sílẹ̀.
Nínú àpótí àwòrán kan, ètò àwọn àpótí ọ̀rọ̀ lè mú ìjíròrò ṣeé tẹ̀ lé tàbí mú un nira láìnídìí. Ojú ìwé gbọdọ̀ ṣètò ẹni tó ń sọ̀rọ̀, ibi tí àwọn ènìyàn dúró àti ìtẹ̀lé tí àwọn gbólóhùn dé bá ọ.
Ìtọ́sọ́nà Klein sọ̀rọ̀ nípa àwọn yíyan wọ̀nyí nínú àyíká ìdarí ìkàwé Gẹ̀ẹ́sì. 1 Òǹkàwé yẹ kí ó tẹ̀ lé àṣà tí ẹ̀dà gangan fi lélẹ̀, dípò kí ó rò pé gbogbo ojú ìwé ń lọ láti òsì sí ọ̀tún.
Kókó náà wúlò ní ọ̀pọ̀ irú àfihàn: àwọn ọ̀rọ̀ nílò ọ̀nà tí a lè lóye nínú àwòrán.
Ìdákẹ́jẹ náà nílò àyè
Ìwé àwòrán ìtàn kò nílò láti fi gbólóhùn kún gbogbo àyè. Àpótí ọ̀rọ̀ kékeré tí àyè tó yí i ká lè ní ìmọ̀lára tó yàtọ̀ sí ọ̀rọ̀ kan náà tí a kó há sínú igun tó kún fún ohun púpọ̀.
Nínú àwòrán ìṣẹ̀lẹ̀ tí a dá, ẹni kan lè dáhùn ọ̀rọ̀ gígùn pẹ̀lú ọ̀rọ̀ kan tí ó sọ ní ìṣiyèméjì. Fífi ìdáhùn yẹn sínú àpótí tirẹ̀ lè tẹnu mọ́ ìdádúró. Fífi í lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́gbẹ̀ẹ́ ọ̀rọ̀ gígùn lè sọ ọ́ di ìdánilẹ́kun ọ̀rọ̀ tó yára.
Kò sí èyí tó dára ju èkejì lọ ní gbogbo ìgbà. Àwọn ọ̀nà ìṣeré tó yàtọ̀ fún ìjíròrò náà ni.
Ìṣàn àwòrán ìṣẹ̀lẹ̀ náà dá lórí ohun tí a kò sọ àti ohun tí a sọ. Iṣẹ́ lẹ́tà ń ṣèrànwọ́ láti ṣètò ìwọ̀ntúnwọ̀nsì yẹn láìpèsè ohùn tí a ti dì mọ́lẹ̀.
Ọ̀rọ̀ àfarawé ìró náà kópa
Àwọn ìró tí a kọ sílẹ̀ náà jẹ́ ohun tí a kọ, ṣùgbọ́n wọn kò nílò láti ṣiṣẹ́ bí ìjíròrò. Ìrísí àti ìwọ̀n wọn lè so wọ́n mọ́ ìrìn, jíjìnnà tàbí ìṣẹ̀lẹ̀ ara tí wọ́n ń ṣàpèjúwe.
Ìró tí a kọ ní ńlá lè di apá pàtàkì nínú ètò àwòrán. Èyí kékeré lè darí àfiyèsí sí ìṣe tí ó rọrùn láti má rí.
Ìtọ́sọ́nà Piekos wo ọ̀nà tí a fi ń kọ ìró gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti sọ irú ìró tí ó jẹ́. 2 Èyí wúlò ju kí a wo gbogbo ìró bí ọ̀rọ̀ ariwo tí a lè fi ọ̀kan rọ́pò òmíràn lọ.
Lójú ìwé tó kún fún ohun púpọ̀, ṣàkíyèsí bóyá ìró náà ń ṣe atilẹyin fún ìṣe pàtàkì tàbí ń mú un nira láti rí. Àṣeyọrí rẹ̀ kan gbogbo àpótí àwòrán, kì í ṣe lẹ́tà tí a wò lọ́tọ̀.
Wá orúkọ ẹni tó wà lẹ́yìn àwọn ọ̀rọ̀
Bí ìwé àwòrán ìtàn bá rọrùn gan-an láti kà, ó tọ́ láti wo orúkọ ẹni tí a fi mọ́ iṣẹ́ lẹ́tà rẹ̀. Padà sí ìjíròrò kan, kí o sì ṣàkíyèsí ọ̀nà láàárín àwọn tó ń sọ̀rọ̀, ìtẹnumọ́ inú gbólóhùn àti àyè tó yí ìsinmi ká.
O kò nílò láti mọ orúkọ irú lẹ́tà náà. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ohun tí iṣẹ́ lẹ́tà jẹ́ kí o lóye àti gbọ́.
Ìwé tí a ṣètò lẹ́tà rẹ̀ dáadáa lè mú òǹkàwé gbàgbé pé ojú ìwé tó dákẹ́ kò ní ohùn gidi. Àwọn ènìyàn nínú rẹ̀ ń dá ọ̀rọ̀ dúró, ń ṣiyèméjì, ń sọ̀rọ̀ kẹ́lẹ́kẹ́lẹ́, wọ́n sì ń kéde ara wọn nípasẹ̀ àmì tí a ṣètò yí àwòrán ká.
Àwọn ọ̀rọ̀ ló gbé ìjíròrò. Iṣẹ́ lẹ́tà ń ràn wọ́n lọ́wọ́ láti ṣe é bí ìṣeré.